5. Vāyāmakaraṇapañha

Rājā āha—

“bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha—

‘kinti imaṁ dukkhaṁ nirujjheyya, aññañca dukkhaṁ nuppajjeyyāti.

Etadatthā, mahārāja, amhākaṁ pabbajjā’ti.

Kiṁ paṭikacceva vāyamitena, nanu sampatte kāle vāyamitabban”ti?

Thero āha—

“sampatte kāle, mahārāja, vāyāmo akiccakaro bhavati, paṭikacceva vāyāmo kiccakaro bhavatī”ti.

“Opammaṁ karohī”ti.

“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja, yadā tvaṁ pipāsito bhaveyyāsi, tadā tvaṁ udapānaṁ khaṇāpeyyāsi, taḷākaṁ khaṇāpeyyāsi ‘pānīyaṁ pivissāmī’”ti?

“Na hi, bhante”ti.

“Evameva kho, mahārāja, sampatte kāle vāyāmo akiccakaro bhavati, paṭikacceva vāyāmo kiccakaro bhavatī”ti.

“Bhiyyo opammaṁ karohī”ti.

“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja, yadā tvaṁ bubhukkhito bhaveyyāsi, tadā tvaṁ khettaṁ kasāpeyyāsi, sāliṁ ropāpeyyāsi, dhaññaṁ atiharāpeyyāsi ‘bhattaṁ bhuñjissāmī’”ti?

“Na hi, bhante”ti.

“Evameva kho, mahārāja, sampatte kāle vāyāmo akiccakaro bhavati, paṭikacceva vāyāmo kiccakaro bhavatī”ti.

“Bhiyyo opammaṁ karohī”ti.

“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja, yadā te saṅgāmo paccupaṭṭhito bhaveyya, tadā tvaṁ parikhaṁ khaṇāpeyyāsi, pākāraṁ kārāpeyyāsi, gopuraṁ kārāpeyyāsi, aṭṭālakaṁ kārāpeyyāsi, dhaññaṁ atiharāpeyyāsi, tadā tvaṁ hatthismiṁ sikkheyyāsi, assasmiṁ sikkheyyāsi, rathasmiṁ sikkheyyāsi, dhanusmiṁ sikkheyyāsi, tharusmiṁ sikkheyyāsī”ti?

“Na hi, bhante”ti.

“Evameva kho, mahārāja, sampatte kāle vāyāmo akiccakaro bhavati, paṭikacceva vāyāmo kiccakaro bhavati.

Bhāsitampetaṁ, mahārāja bhagavatā—

‘Paṭikacceva taṁ kayirā,

yaṁ jaññā hitamattano;

Na sākaṭikacintāya,

mantā dhīro parakkame.

Yathā sākaṭiko maṭṭhaṁ,

samaṁ hitvā mahāpathaṁ;

Visamaṁ maggamāruyha,

akkhacchinnova jhāyati.

Evaṁ dhammā apakkamma,

adhammamanuvattiya;

Mando maccu mukhaṁ patto,

akkhacchinnova jhāyatī’”ti.

“Kallosi, bhante nāgasenā”ti.

Vāyāmakaraṇapañho pañcamo.