Mūlapariyāyasutta
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā ukkaṭṭhāyaṁ viharati subhagavane sālarājamūle.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:
“bhikkhavo”ti.
“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
Bhagavā etadavoca:
“sabbadhammamūlapariyāyaṁ vo, bhikkhave, desessāmi.
Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
Bhagavā etadavoca:
“Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto—
pathaviṁ pathavito sañjānāti;
pathaviṁ pathavito saññatvā pathaviṁ maññati, pathaviyā maññati, pathavito maññati, pathaviṁ meti maññati, pathaviṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Āpaṁ āpato sañjānāti;
āpaṁ āpato saññatvā āpaṁ maññati, āpasmiṁ maññati, āpato maññati, āpaṁ meti maññati, āpaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Tejaṁ tejato sañjānāti;
tejaṁ tejato saññatvā tejaṁ maññati, tejasmiṁ maññati, tejato maññati, tejaṁ meti maññati, tejaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Vāyaṁ vāyato sañjānāti;
vāyaṁ vāyato saññatvā vāyaṁ maññati, vāyasmiṁ maññati, vāyato maññati, vāyaṁ meti maññati, vāyaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Bhūte bhūtato sañjānāti;
bhūte bhūtato saññatvā bhūte maññati, bhūtesu maññati, bhūtato maññati, bhūte meti maññati, bhūte abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Deve devato sañjānāti;
deve devato saññatvā deve maññati, devesu maññati, devato maññati, deve meti maññati, deve abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Pajāpatiṁ pajāpatito sañjānāti;
pajāpatiṁ pajāpatito saññatvā pajāpatiṁ maññati, pajāpatismiṁ maññati, pajāpatito maññati, pajāpatiṁ meti maññati, pajāpatiṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Brahmaṁ brahmato sañjānāti;
brahmaṁ brahmato saññatvā brahmaṁ maññati, brahmasmiṁ maññati, brahmato maññati, brahmaṁ meti maññati, brahmaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Ābhassare ābhassarato sañjānāti;
ābhassare ābhassarato saññatvā ābhassare maññati, ābhassaresu maññati, ābhassarato maññati, ābhassare meti maññati, ābhassare abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Subhakiṇhe subhakiṇhato sañjānāti;
subhakiṇhe subhakiṇhato saññatvā subhakiṇhe maññati, subhakiṇhesu maññati, subhakiṇhato maññati, subhakiṇhe meti maññati, subhakiṇhe abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Vehapphale vehapphalato sañjānāti;
vehapphale vehapphalato saññatvā vehapphale maññati, vehapphalesu maññati, vehapphalato maññati, vehapphale meti maññati, vehapphale abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Abhibhuṁ abhibhuto sañjānāti;
abhibhuṁ abhibhuto saññatvā abhibhuṁ maññati, abhibhusmiṁ maññati, abhibhuto maññati, abhibhuṁ meti maññati, abhibhuṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Ākāsānañcāyatanaṁ ākāsānañcāyatanato sañjānāti;
ākāsānañcāyatanaṁ ākāsānañcāyatanato saññatvā ākāsānañcāyatanaṁ maññati, ākāsānañcāyatanasmiṁ maññati, ākāsānañcāyatanato maññati, ākāsānañcāyatanaṁ meti maññati, ākāsānañcāyatanaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Viññāṇañcāyatanaṁ viññāṇañcāyatanato sañjānāti;
viññāṇañcāyatanaṁ viññāṇañcāyatanato saññatvā viññāṇañcāyatanaṁ maññati, viññāṇañcāyatanasmiṁ maññati, viññāṇañcāyatanato maññati, viññāṇañcāyatanaṁ meti maññati, viññāṇañcāyatanaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Ākiñcaññāyatanaṁ ākiñcaññāyatanato sañjānāti;
ākiñcaññāyatanaṁ ākiñcaññāyatanato saññatvā ākiñcaññāyatanaṁ maññati, ākiñcaññāyatanasmiṁ maññati, ākiñcaññāyatanato maññati, ākiñcaññāyatanaṁ meti maññati, ākiñcaññāyatanaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Nevasaññānāsaññāyatanaṁ nevasaññānāsaññāyatanato sañjānāti;
nevasaññānāsaññāyatanaṁ nevasaññānāsaññāyatanato saññatvā nevasaññānāsaññāyatanaṁ maññati, nevasaññānāsaññāyatanasmiṁ maññati, nevasaññānāsaññāyatanato maññati, nevasaññānāsaññāyatanaṁ meti maññati, nevasaññānāsaññāyatanaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Diṭṭhaṁ diṭṭhato sañjānāti;
diṭṭhaṁ diṭṭhato saññatvā diṭṭhaṁ maññati, diṭṭhasmiṁ maññati, diṭṭhato maññati, diṭṭhaṁ meti maññati, diṭṭhaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Sutaṁ sutato sañjānāti;
sutaṁ sutato saññatvā sutaṁ maññati, sutasmiṁ maññati, sutato maññati, sutaṁ meti maññati, sutaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Mutaṁ mutato sañjānāti;
mutaṁ mutato saññatvā mutaṁ maññati, mutasmiṁ maññati, mutato maññati, mutaṁ meti maññati, mutaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Viññātaṁ viññātato sañjānāti;
viññātaṁ viññātato saññatvā viññātaṁ maññati, viññātasmiṁ maññati, viññātato maññati, viññātaṁ meti maññati, viññātaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Ekattaṁ ekattato sañjānāti;
ekattaṁ ekattato saññatvā ekattaṁ maññati, ekattasmiṁ maññati, ekattato maññati, ekattaṁ meti maññati, ekattaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Nānattaṁ nānattato sañjānāti;
nānattaṁ nānattato saññatvā nānattaṁ maññati, nānattasmiṁ maññati, nānattato maññati, nānattaṁ meti maññati, nānattaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Sabbaṁ sabbato sañjānāti;
sabbaṁ sabbato saññatvā sabbaṁ maññati, sabbasmiṁ maññati, sabbato maññati, sabbaṁ meti maññati, sabbaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Nibbānaṁ nibbānato sañjānāti;
nibbānaṁ nibbānato saññatvā nibbānaṁ maññati, nibbānasmiṁ maññati, nibbānato maññati, nibbānaṁ meti maññati, nibbānaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Puthujjanavasena paṭhamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
Yopi so, bhikkhave, bhikkhu sekkho appattamānaso anuttaraṁ yogakkhemaṁ patthayamāno viharati, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ mā maññi, pathaviyā mā maññi, pathavito mā maññi, pathaviṁ meti mā maññi, pathaviṁ mābhinandi.
Taṁ kissa hetu?
‘Pariññeyyaṁ tassā’ti vadāmi.
Āpaṁ …pe…
tejaṁ …
vāyaṁ …
bhūte …
deve …
pajāpatiṁ …
brahmaṁ …
ābhassare …
subhakiṇhe …
vehapphale …
abhibhuṁ …
ākāsānañcāyatanaṁ …
viññāṇañcāyatanaṁ …
ākiñcaññāyatanaṁ …
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
diṭṭhaṁ …
sutaṁ …
mutaṁ …
viññātaṁ …
ekattaṁ …
nānattaṁ …
sabbaṁ …
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ mā maññi, nibbānasmiṁ mā maññi, nibbānato mā maññi, nibbānaṁ meti mā maññi, nibbānaṁ mābhinandi.
Taṁ kissa hetu?
‘Pariññeyyaṁ tassā’ti vadāmi.
Sekkhavasena dutiyanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Pariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Āpaṁ …pe…
tejaṁ …
vāyaṁ …
bhūte …
deve …
pajāpatiṁ …
brahmaṁ …
ābhassare …
subhakiṇhe …
vehapphale …
abhibhuṁ …
ākāsānañcāyatanaṁ …
viññāṇañcāyatanaṁ …
ākiñcaññāyatanaṁ …
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
diṭṭhaṁ …
sutaṁ …
mutaṁ …
viññātaṁ …
ekattaṁ …
nānattaṁ …
sabbaṁ …
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Pariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Khīṇāsavavasena tatiyanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññā vimutto, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
Khayā rāgassa, vītarāgattā.
Āpaṁ …pe…
tejaṁ …
vāyaṁ …
bhūte …
deve …
pajāpatiṁ …
brahmaṁ …
ābhassare …
subhakiṇhe …
vehapphale …
abhibhuṁ …
ākāsānañcāyatanaṁ …
viññāṇañcāyatanaṁ …
ākiñcaññāyatanaṁ …
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
diṭṭhaṁ …
sutaṁ …
mutaṁ …
viññātaṁ …
ekattaṁ …
nānattaṁ …
sabbaṁ …
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
Khayā rāgassa, vītarāgattā.
Khīṇāsavavasena catutthanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
Khayā dosassa, vītadosattā.
Āpaṁ …pe…
tejaṁ …
vāyaṁ …
bhūte …
deve …
pajāpatiṁ …
brahmaṁ …
ābhassare …
subhakiṇhe …
vehapphale …
abhibhuṁ …
ākāsānañcāyatanaṁ …
viññāṇañcāyatanaṁ …
ākiñcaññāyatanaṁ …
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
diṭṭhaṁ …
sutaṁ …
mutaṁ …
viññātaṁ …
ekattaṁ …
nānattaṁ …
sabbaṁ …
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
Khayā dosassa, vītadosattā.
Khīṇāsavavasena pañcamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
Khayā mohassa, vītamohattā.
Āpaṁ …pe…
tejaṁ …
vāyaṁ …
bhūte …
deve …
pajāpatiṁ …
brahmaṁ …
ābhassare …
subhakiṇhe …
vehapphale …
abhibhuṁ …
ākāsānañcāyatanaṁ …
viññāṇañcāyatanaṁ …
ākiñcaññāyatanaṁ …
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
diṭṭhaṁ …
sutaṁ …
mutaṁ …
viññātaṁ …
ekattaṁ …
nānattaṁ …
sabbaṁ …
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
Khayā mohassa, vītamohattā.
Khīṇāsavavasena chaṭṭhanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
Tathāgatopi, bhikkhave, arahaṁ sammāsambuddho pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Pariññātantaṁ tathāgatassā’ti vadāmi.
Āpaṁ …pe…
tejaṁ …
vāyaṁ …
bhūte …
deve …
pajāpatiṁ …
brahmaṁ …
ābhassare …
subhakiṇhe …
vehapphale …
abhibhuṁ …
ākāsānañcāyatanaṁ …
viññāṇañcāyatanaṁ …
ākiñcaññāyatanaṁ …
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
diṭṭhaṁ …
sutaṁ …
mutaṁ …
viññātaṁ …
ekattaṁ …
nānattaṁ …
sabbaṁ …
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Pariññātantaṁ tathāgatassā’ti vadāmi.
Tathāgatavasena sattamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
Tathāgatopi, bhikkhave, arahaṁ sammāsambuddho pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Nandī dukkhassa mūlan’ti—
iti viditvā ‘bhavā jāti bhūtassa jarāmaraṇan’ti.
Tasmātiha, bhikkhave, ‘tathāgato sabbaso taṇhānaṁ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti vadāmi.
Āpaṁ …pe…
tejaṁ …
vāyaṁ …
bhūte …
deve …
pajāpatiṁ …
brahmaṁ …
ābhassare …
subhakiṇhe …
vehapphale …
abhibhuṁ …
ākāsānañcāyatanaṁ …
viññāṇañcāyatanaṁ …
ākiñcaññāyatanaṁ …
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
diṭṭhaṁ …
sutaṁ …
mutaṁ …
viññātaṁ …
ekattaṁ …
nānattaṁ …
sabbaṁ …
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu?
‘Nandī dukkhassa mūlan’ti—
iti viditvā ‘bhavā jāti bhūtassa jarāmaraṇan’ti.
Tasmātiha, bhikkhave, ‘tathāgato sabbaso taṇhānaṁ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti vadāmī”ti.
Tathāgatavasena aṭṭhamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
Idamavoca bhagavā.
Na te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
Mūlapariyāyasuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ.