Vatthugāthā

Kosalānaṁ purā rammā,

agamā dakkhiṇāpathaṁ;

Ākiñcaññaṁ patthayāno,

brāhmaṇo mantapāragū.

So assakassa visaye,

aḷakassa samāsane;

Vasi godhāvarīkūle,

uñchena ca phalena ca.

Tasseva upanissāya,

gāmo ca vipulo ahu;

Tato jātena āyena,

mahāyaññamakappayi.

Mahāyaññaṁ yajitvāna,

puna pāvisi assamaṁ;

Tasmiṁ paṭipaviṭṭhamhi,

añño āgañchi brāhmaṇo.

Ugghaṭṭapādo tasito,

paṅkadanto rajassiro;

So ca naṁ upasaṅkamma,

satāni pañca yācati.

Tamenaṁ bāvarī disvā,

āsanena nimantayi;

Sukhañca kusalaṁ pucchi,

idaṁ vacanamabravi.

“Yaṁ kho mama deyyadhammaṁ,

Sabbaṁ visajjitaṁ mayā;

Anujānāhi me brahme,

Natthi pañcasatāni me”.

“Sace me yācamānassa,

bhavaṁ nānupadassati;

Sattame divase tuyhaṁ,

muddhā phalatu sattadhā”.

Abhisaṅkharitvā kuhako,

bheravaṁ so akittayi;

Tassa taṁ vacanaṁ sutvā,

bāvarī dukkhito ahu.

Ussussati anāhāro,

Sokasallasamappito;

Athopi evaṁ cittassa,

Jhāne na ramatī mano.

Utrastaṁ dukkhitaṁ disvā,

Devatā atthakāminī;

Bāvariṁ upasaṅkamma,

Idaṁ vacanamabravi.

“Na so muddhaṁ pajānāti,

Kuhako so dhanatthiko;

Muddhani muddhapāte vā,

Ñāṇaṁ tassa na vijjati”.

“Bhotī carahi jānāsi,

Taṁ me akkhāhi pucchitā;

Muddhaṁ muddhādhipātañca,

Taṁ suṇoma vaco tava”.

“Ahampetaṁ na jānāmi,

Ñāṇamettha na vijjati;

Muddhani muddhādhipāte ca,

Jinānaṁ hettha dassanaṁ”.

“Atha ko carahi jānāti,

Asmiṁ pathavimaṇḍale;

Muddhaṁ muddhādhipātañca,

Taṁ me akkhāhi devate”.

“Purā kapilavatthumhā,

Nikkhanto lokanāyako;

Apacco okkākarājassa,

Sakyaputto pabhaṅkaro.

So hi brāhmaṇa sambuddho,

Sabbadhammāna pāragū;

Sabbābhiññābalappatto,

Sabbadhammesu cakkhumā;

Sabbakammakkhayaṁ patto,

Vimutto upadhikkhaye.

Buddho so bhagavā loke,

Dhammaṁ deseti cakkhumā;

Taṁ tvaṁ gantvāna pucchassu,

So te taṁ byākarissati”.

Sambuddhoti vaco sutvā,

Udaggo bāvarī ahu;

Sokassa tanuko āsi,

Pītiñca vipulaṁ labhi.

So bāvarī attamano udaggo,

Taṁ devataṁ pucchati vedajāto;

“Katamamhi gāme nigamamhi vā pana,

Katamamhi vā janapade lokanātho;

Yattha gantvāna passemu,

Sambuddhaṁ dvipaduttamaṁ”.

“Sāvatthiyaṁ kosalamandire jino,

Pahūtapañño varabhūrimedhaso;

So sakyaputto vidhuro anāsavo,

Muddhādhipātassa vidū narāsabho”.

Tato āmantayī sisse,

Brāhmaṇe mantapārage;

“Etha māṇavā akkhissaṁ,

Suṇātha vacanaṁ mama.

Yasseso dullabho loke,

Pātubhāvo abhiṇhaso;

Svājja lokamhi uppanno,

Sambuddho iti vissuto;

Khippaṁ gantvāna sāvatthiṁ,

Passavho dvipaduttamaṁ”.

“Kathaṁ carahi jānemu,

Disvā buddhoti brāhmaṇa;

Ajānataṁ no pabrūhi,

Yathā jānemu taṁ mayaṁ”.

“Āgatāni hi mantesu,

Mahāpurisalakkhaṇā;

Dvattiṁsāni ca byākkhātā,

Samattā anupubbaso.

Yassete honti gattesu,

Mahāpurisalakkhaṇā;

Dveyeva tassa gatiyo,

Tatiyā hi na vijjati.

Sace agāraṁ āvasati,

Vijeyya pathaviṁ imaṁ;

Adaṇḍena asatthena,

Dhammena manusāsati.

Sace ca so pabbajati,

Agārā anagāriyaṁ;

Vivaṭṭacchado sambuddho,

Arahā bhavati anuttaro.

Jātiṁ gottañca lakkhaṇaṁ,

Mante sisse punāpare;

Muddhaṁ muddhādhipātañca,

Manasāyeva pucchatha.

Anāvaraṇadassāvī,

Yadi buddho bhavissati;

Manasā pucchite pañhe,

Vācāya vissajessati”.

Bāvarissa vaco sutvā,

Sissā soḷasa brāhmaṇā;

Ajito tissametteyyo,

Puṇṇako atha mettagū.

Dhotako upasīvo ca,

Nando ca atha hemako;

Todeyya-kappā dubhayo,

Jatukaṇṇī ca paṇḍito.

Bhadrāvudho udayo ca,

Posālo cāpi brāhmaṇo;

Mogharājā ca medhāvī,

Piṅgiyo ca mahāisi.

Paccekagaṇino sabbe,

Sabbalokassa vissutā;

Jhāyī jhānaratā dhīrā,

Pubbavāsanavāsitā.

Bāvariṁ abhivādetvā,

Katvā ca naṁ padakkhiṇaṁ;

Jaṭājinadharā sabbe,

Pakkāmuṁ uttarāmukhā.

Aḷakassa patiṭṭhānaṁ,

Purimāhissatiṁ tadā;

Ujjeniñcāpi gonaddhaṁ,

Vedisaṁ vanasavhayaṁ.

Kosambiñcāpi sāketaṁ,

Sāvatthiñca puruttamaṁ;

Setabyaṁ kapilavatthuṁ,

Kusinārañca mandiraṁ.

Pāvañca bhoganagaraṁ,

Vesāliṁ māgadhaṁ puraṁ;

Pāsāṇakaṁ cetiyañca,

Ramaṇīyaṁ manoramaṁ.

Tasitovudakaṁ sītaṁ,

Mahālābhaṁva vāṇijo;

Chāyaṁ ghammābhitattova,

Turitā pabbatamāruhuṁ.

Bhagavā tamhi samaye,

Bhikkhusaṅghapurakkhato;

Bhikkhūnaṁ dhammaṁ deseti,

Sīhova nadatī vane.

Ajito addasa buddhaṁ,

Sataraṁsiṁva bhāṇumaṁ;

Candaṁ yathā pannarase,

Pāripūriṁ upāgataṁ.

Athassa gatte disvāna,

Paripūrañca byañjanaṁ;

Ekamantaṁ ṭhito haṭṭho,

Manopañhe apucchatha.

“Ādissa jammanaṁ brūhi,

Gottaṁ brūhi salakkhaṇaṁ;

Mantesu pāramiṁ brūhi,

Kati vāceti brāhmaṇo”.

“Vīsaṁ vassasataṁ āyu,

So ca gottena bāvarī;

Tīṇissa lakkhaṇā gatte,

Tiṇṇaṁ vedāna pāragū.

Lakkhaṇe itihāse ca,

Sanighaṇḍusakeṭubhe;

Pañcasatāni vāceti,

Sadhamme pāramiṁ gato”.

“Lakkhaṇānaṁ pavicayaṁ,

Bāvarissa naruttama;

Kaṅkhacchida pakāsehi,

Mā no kaṅkhāyitaṁ ahu”.

“Mukhaṁ jivhāya chādeti,

Uṇṇassa bhamukantare;

Kosohitaṁ vatthaguyhaṁ,

Evaṁ jānāhi māṇava”.

Pucchañhi kiñci asuṇanto,

Sutvā pañhe viyākate;

Vicinteti jano sabbo,

Vedajāto katañjalī.

“Ko nu devo vā brahmā vā,

Indo vāpi sujampati;

Manasā pucchite pañhe,

Kametaṁ paṭibhāsati”.

“Muddhaṁ muddhādhipātañca,

Bāvarī paripucchati;

Taṁ byākarohi bhagavā,

Kaṅkhaṁ vinaya no ise”.

“Avijjā muddhāti jānāhi,

Vijjā muddhādhipātinī;

Saddhāsatisamādhīhi,

Chandaviriyena saṁyutā”.

Tato vedena mahatā,

Santhambhitvāna māṇavo;

Ekaṁsaṁ ajinaṁ katvā,

Pādesu sirasā pati.

“Bāvarī brāhmaṇo bhoto,

Saha sissehi mārisa;

Udaggacitto sumano,

Pāde vandati cakkhuma”.

“Sukhito bāvarī hotu,

Saha sissehi brāhmaṇo;

Tvañcāpi sukhito hohi,

Ciraṁ jīvāhi māṇava.

Bāvarissa ca tuyhaṁ vā,

Sabbesaṁ sabbasaṁsayaṁ;

Katāvakāsā pucchavho,

Yaṁ kiñci manasicchatha”.

Sambuddhena katokāso,

Nisīditvāna pañjalī;

Ajito paṭhamaṁ pañhaṁ,

Tattha pucchi tathāgataṁ.

Vatthugāthā niṭṭhitā.