13. Satilakkhaṇapañha
Rājā āha—
“bhante nāgasena, kiṁlakkhaṇā satī”ti?
“Apilāpanalakkhaṇā, mahārāja, sati, upaggaṇhanalakkhaṇā cā”ti.
“Kathaṁ, bhante, apilāpanalakkhaṇā satī”ti?
“Sati, mahārāja, uppajjamānā kusalākusalasāvajjānavajjahīnappaṇītakaṇhasukkasappaṭibhāgadhamme apilāpeti ‘ime cattāro satipaṭṭhānā, ime cattāro sammappadhānā, ime cattāro iddhipādā, imāni pañcindriyāni, imāni pañca balāni, ime satta bojjhaṅgā, ayaṁ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, ayaṁ samatho, ayaṁ vipassanā, ayaṁ vijjā, ayaṁ vimuttī’ti.
Tato yogāvacaro sevitabbe dhamme sevati, asevitabbe dhamme na sevati.
Bhajitabbe dhamme bhajati abhajitabbe dhamme na bhajati.
Evaṁ kho, mahārāja, apilāpanalakkhaṇā satī”ti.
“Opammaṁ karohī”ti.
“Yathā, mahārāja, rañño cakkavattissa bhaṇḍāgāriko rājānaṁ cakkavattiṁ sāyaṁ pātaṁ yasaṁ sarāpeti ‘ettakā, deva, te hatthī, ettakā assā, ettakā rathā, ettakā pattī, ettakaṁ hiraññaṁ, ettakaṁ suvaṇṇaṁ, ettakaṁ sāpateyyaṁ, taṁ devo saratū’ti rañño sāpateyyaṁ apilāpeti;
evameva kho, mahārāja, sati uppajjamānā kusalākusalasāvajjānavajjahīnappaṇītakaṇhasukkasappaṭibhāgadhamme apilāpeti ‘ime cattāro satipaṭṭhānā, ime cattāro sammappadhānā, ime cattāro iddhipādā, imāni pañcindriyāni, imāni pañca balāni, ime satta bojjhaṅgā, ayaṁ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, ayaṁ samatho, ayaṁ vipassanā, ayaṁ vijjā, ayaṁ vimuttī’ti.
Tato yogāvacaro sevitabbe dhamme sevati, asevitabbe dhamme na sevati.
Bhajitabbe dhamme bhajati, abhajitabbe dhamme na bhajati.
Evaṁ kho, mahārāja, apilāpanalakkhaṇā satī”ti.
“Kathaṁ, bhante, upaggaṇhanalakkhaṇā satī”ti?
“Sati, mahārāja, uppajjamānā hitāhitānaṁ dhammānaṁ gatiyo samanveti ‘ime dhammā hitā, ime dhammā ahitā.
Ime dhammā upakārā, ime dhammā anupakārā’ti.
Tato yogāvacaro ahite dhamme apanudeti, hite dhamme upaggaṇhāti.
Anupakāre dhamme apanudeti, upakāre dhamme upaggaṇhāti.
Evaṁ kho, mahārāja, upaggaṇhanalakkhaṇā satī”ti.
“Opammaṁ karohī”ti.
“Yathā, mahārāja, rañño cakkavattissa pariṇāyakaratanaṁ rañño hitāhite jānāti ‘ime rañño hitā, ime ahitā.
Ime upakārā, ime anupakārā’ti.
Tato ahite apanudeti, hite upaggaṇhāti.
Anupakāre apanudeti, upakāre upaggaṇhāti.
Evameva kho, mahārāja, sati uppajjamānā hitāhitānaṁ dhammānaṁ gatiyo samanveti ‘ime dhammā hitā, ime dhammā ahitā.
Ime dhammā upakārā, ime dhammā anupakārā’ti.
Tato yogāvacaro ahite dhamme apanudeti, hite dhamme upaggaṇhāti.
Anupakāre dhamme apanudeti, upakāre damme upaggaṇhāti.
Evaṁ kho, mahārāja, upaggaṇhanalakkhaṇā sati.
Bhāsitampetaṁ, mahārāja, bhagavatā—
‘satiñca khvāhaṁ, bhikkhave, sabbatthikaṁ vadāmī’”ti.
“Kallosi, bhante nāgasenā”ti.
Satilakkhaṇapañho terasamo.
