Sumedhātherīgāthā

Mantāvatiyā nagare,

Rañño koñcassa aggamahesiyā;

Dhītā āsiṁ sumedhā,

Pasāditā sāsanakarehi.

Sīlavatī cittakathā,

Bahussutā buddhasāsane vinitā;

Mātāpitaro upagamma,

Bhaṇati “ubhayo nisāmetha.

Nibbānābhiratāhaṁ,

Asassataṁ bhavagataṁ yadipi dibbaṁ;

Kimaṅgaṁ pana tucchā kāmā,

Appassādā bahuvighātā.

Kāmā kaṭukā āsī,

Visūpamā yesu mucchitā bālā;

Te dīgharattaṁ niraye,

Samappitā haññante dukkhitā.

Socanti pāpakammā,

Vinipāte pāpavaddhino sadā;

Kāyena ca vācāya ca,

Manasā ca asaṁvutā bālā.

Bālā te duppaññā,

Acetanā dukkhasamudayoruddhā;

Desente ajānantā,

Na bujjhare ariyasaccāni.

Saccāni amma buddhavaradesitāni,

Te bahutarā ajānantā ye;

Abhinandanti bhavagataṁ,

Pihenti devesu upapattiṁ.

Devesupi upapatti,

Asassatā bhavagate aniccamhi;

Na ca santasanti bālā,

Punappunaṁ jāyitabbassa.

Cattāro vinipātā,

Duve ca gatiyo kathañci labbhanti;

Na ca vinipātagatānaṁ,

Pabbajjā atthi nirayesu.

Anujānātha maṁ ubhayo,

Pabbajituṁ dasabalassa pāvacane;

Appossukkā ghaṭissaṁ,

Jātimaraṇappahānāya.

Kiṁ bhavagate abhinanditena,

Kāyakalinā asārena;

Bhavataṇhāya nirodhā,

Anujānātha pabbajissāmi.

Buddhānaṁ uppādo vivajjito,

Akkhaṇo khaṇo laddho;

Sīlāni brahmacariyaṁ,

Yāvajīvaṁ na dūseyyaṁ”.

Evaṁ bhaṇati sumedhā,

Mātāpitaro “na tāva āhāraṁ;

Āharissaṁ gahaṭṭhā,

Maraṇavasaṁ gatāva hessāmi”.

Mātā dukkhitā rodati pitā ca,

Assā sabbaso samabhihato;

Ghaṭenti saññāpetuṁ,

Pāsādatale chamāpatitaṁ.

“Uṭṭhehi puttaka kiṁ soci,

Tena dinnāsi vāraṇavatimhi;

Rājā anīkaratto,

Abhirūpo tassa tvaṁ dinnā.

Aggamahesī bhavissasi,

Anikarattassa rājino bhariyā;

Sīlāni brahmacariyaṁ,

Pabbajjā dukkarā puttaka.

Rajje āṇā dhanamissariyaṁ,

Bhogā sukhā daharikāsi;

Bhuñjāhi kāmabhoge,

Vāreyyaṁ hotu te putta”.

Atha ne bhaṇati sumedhā,

“Mā edisikāni bhavagatamasāraṁ;

Pabbajjā vā hohiti,

Maraṇaṁ vā me na ceva vāreyyaṁ.

Kimiva pūtikāyamasuciṁ,

Savanagandhaṁ bhayānakaṁ kuṇapaṁ;

Abhisaṁviseyyaṁ bhastaṁ,

Asakiṁ paggharitaṁ asucipuṇṇaṁ.

Kimiva tahaṁ jānantī,

Vikūlakaṁ maṁsasoṇitupalittaṁ;

Kimikulālayaṁ sakuṇabhattaṁ,

Kaḷevaraṁ kissa diyyati.

Nibbuyhati susānaṁ,

Aciraṁ kāyo apetaviññāṇo;

Chuddho kaḷiṅgaraṁ viya,

Jigucchamānehi ñātīhi.

Chuddhūna naṁ susāne,

Parabhattaṁ nhāyanti jigucchantā;

Niyakā mātāpitaro,

Kiṁ pana sādhāraṇā janatā.

Ajjhositā asāre,

Kaḷevare aṭṭhinhārusaṅghāte;

Kheḷassuccārassava,

Paripuṇṇe pūtikāyamhi.

Yo naṁ vinibbhujitvā,

Abbhantaramassa bāhiraṁ kayirā;

Gandhassa asahamānā,

Sakāpi mātā jiguccheyya.

Khandhadhātuāyatanaṁ,

Saṅkhataṁ jātimūlakaṁ dukkhaṁ;

Yoniso anuvicinantī,

Vāreyyaṁ kissa iccheyyaṁ.

Divase divase tisatti,

Satāni navanavā pateyyuṁ kāyamhi;

Vassasatampi ca ghāto,

Seyyo dukkhassa cevaṁ khayo.

Ajjhupagacche ghātaṁ,

Yo viññāyevaṁ satthuno vacanaṁ;

‘Dīgho tesaṁ saṁsāro,

Punappunaṁ haññamānānaṁ’.

Devesu manussesu ca,

Tiracchānayoniyā asurakāye;

Petesu ca nirayesu ca,

Aparimitā dissare ghātā.

Ghātā nirayesu bahū,

Vinipātagatassa pīḷiyamānassa;

Devesupi attāṇaṁ,

Nibbānasukhā paraṁ natthi.

Pattā te nibbānaṁ,

Ye yuttā dasabalassa pāvacane;

Appossukkā ghaṭenti,

Jātimaraṇappahānāya.

Ajjeva tātabhinikkha-

Missaṁ bhogehi kiṁ asārehi;

Nibbinnā me kāmā,

Vantasamā tālavatthukatā”.

Sā cevaṁ bhaṇati pitara-

Manīkaratto ca yassa sā dinnā;

Upayāsi vāraṇavate,

Vāreyyamupaṭṭhite kāle.

Atha asitanicitamuduke,

Kese khaggena chindiya sumedhā;

Pāsādaṁ pidahitvā,

Paṭhamajjhānaṁ samāpajji.

Sā ca tahiṁ samāpannā,

Anīkaratto ca āgato nagaraṁ;

Pāsāde ca sumedhā,

Aniccasaññaṁ subhāveti.

Sā ca manasi karoti,

Anīkaratto ca āruhī turitaṁ;

Maṇikanakabhūsitaṅgo,

Katañjalī yācati sumedhaṁ.

“Rajje āṇādhanamissa-

Riyaṁ bhogā sukhā daharikāsi;

Bhuñjāhi kāmabhoge,

Kāmasukhā dullabhā loke.

Nissaṭṭhaṁ te rajjaṁ,

Bhoge bhuñjassu dehi dānāni;

Mā dummanā ahosi,

Mātāpitaro te dukkhitā”.

Taṁ taṁ bhaṇati sumedhā,

Kāmehi anatthikā vigatamohā;

“Mā kāme abhinandi,

Kāmesvādīnavaṁ passa.

Cātuddīpo rājā,

Mandhātā āsi kāmabhoginamaggo;

Atitto kālaṅkato,

Na cassa paripūritā icchā.

Satta ratanāni vasseyya,

Vuṭṭhimā dasadisā samantena;

Na catthi titti kāmānaṁ,

Atittāva maranti narā.

Asisūnūpamā kāmā,

kāmā sappasiropamā;

Ukkopamā anudahanti,

aṭṭhikaṅkala sannibhā.

Aniccā adhuvā kāmā,

bahudukkhā mahāvisā;

Ayoguḷova santatto,

aghamūlā dukhapphalā.

Rukkhapphalūpamā kāmā,

maṁsapesūpamā dukhā;

Supinopamā vañcaniyā,

kāmā yācitakūpamā.

Sattisūlūpamā kāmā,

rogo gaṇḍo aghaṁ nighaṁ;

Aṅgārakāsusadisā,

aghamūlaṁ bhayaṁ vadho.

Evaṁ bahudukkhā kāmā,

akkhātā antarāyikā;

Gacchatha na me bhavagate,

vissāso atthi attano.

Kiṁ mama paro karissati,

Attano sīsamhi ḍayhamānamhi;

Anubandhe jarāmaraṇe,

Tassa ghātāya ghaṭitabbaṁ”.

Dvāraṁ apāpuritvānahaṁ,

Mātāpitaro anīkarattañca;

Disvāna chamaṁ nisinne,

Rodante idamavocaṁ.

“Dīgho bālānaṁ saṁsāro,

Punappunañca rodataṁ;

Anamatagge pitu maraṇe,

Bhātu vadhe attano ca vadhe.

Assu thaññaṁ rudhiraṁ,

Saṁsāraṁ anamataggato saratha;

Sattānaṁ saṁsarataṁ,

Sarāhi aṭṭhīnañca sannicayaṁ.

Sara caturodadhī,

Upanīte assuthaññarudhiramhi;

Sara ekakappamaṭṭhīnaṁ,

Sañcayaṁ vipulena samaṁ.

Anamatagge saṁsarato,

Mahiṁ jambudīpamupanītaṁ;

Kolaṭṭhimattaguḷikā,

Mātā mātusveva nappahonti.

Tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ,

Upanītaṁ anamataggato sara;

Caturaṅgulikā ghaṭikā,

Pitupitusveva nappahonti.

Sara kāṇakacchapaṁ pubba-

Samudde aparato ca yugachiddaṁ;

Siraṁ tassa ca paṭimukkaṁ,

Manussalābhamhi opammaṁ.

Sara rūpaṁ pheṇapiṇḍopa-

Massa kāyakalino asārassa;

Khandhe passa anicce,

Sarāhi niraye bahuvighāte.

Sara kaṭasiṁ vaḍḍhente,

Punappunaṁ tāsu tāsu jātīsu;

Sara kumbhīlabhayāni ca,

Sarāhi cattāri saccāni.

Amatamhi vijjamāne,

Kiṁ tava pañcakaṭukena pītena;

Sabbā hi kāmaratiyo,

Kaṭukatarā pañcakaṭukena.

Amatamhi vijjamāne,

Kiṁ tava kāmehi ye pariḷāhā;

Sabbā hi kāmaratiyo,

Jalitā kuthitā kampitā santāpitā.

Asapattamhi samāne,

Kiṁ tava kāmehi ye bahusapattā;

Rājaggicoraudakappiyehi,

Sādhāraṇā kāmā bahusapattā.

Mokkhamhi vijjamāne,

Kiṁ tava kāmehi yesu vadhabandho;

Kāmesu hi asakāmā,

Vadhabandhadukhāni anubhonti.

Ādīpitā tiṇukkā,

Gaṇhantaṁ dahanti neva muñcantaṁ;

Ukkopamā hi kāmā,

Dahanti ye te na muñcanti.

Mā appakassa hetu,

Kāmasukhassa vipulaṁ jahī sukhaṁ;

Mā puthulomova baḷisaṁ,

Gilitvā pacchā vihaññasi.

Kāmaṁ kāmesu damassu,

Tāva sunakhova saṅkhalābaddho;

Kāhinti khu taṁ kāmā,

Chātā sunakhaṁva caṇḍālā.

Aparimitañca dukkhaṁ,

Bahūni ca cittadomanassāni;

Anubhohisi kāmayutto,

Paṭinissaja addhuve kāme.

Ajaramhi vijjamāne,

Kiṁ tava kāmehi yesu jarā;

Maraṇabyādhigahitā,

Sabbā sabbattha jātiyo.

Idamajaramidamamaraṁ,

Idamajarāmaraṁ padamasokaṁ;

Asapattamasambādhaṁ,

Akhalitamabhayaṁ nirupatāpaṁ.

Adhigatamidaṁ bahūhi,

Amataṁ ajjāpi ca labhanīyamidaṁ;

Yo yoniso payuñjati,

Na ca sakkā aghaṭamānena”.

Evaṁ bhaṇati sumedhā,

Saṅkhāragate ratiṁ alabhamānā;

Anunentī anikarattaṁ,

Kese ca chamaṁ khipi sumedhā.

Uṭṭhāya anikaratto,

Pañjaliko yācatassā pitaraṁ so;

“Vissajjetha sumedhaṁ,

Pabbajituṁ vimokkhasaccadassā”.

Vissajjitā mātāpitūhi,

pabbaji sokabhayabhītā;

Cha abhiññā sacchikatā,

aggaphalaṁ sikkhamānāya.

Acchariyamabbhutaṁ taṁ,

Nibbānaṁ āsi rājakaññāya;

Pubbenivāsacaritaṁ,

Yathā byākari pacchime kāle.

“Bhagavati koṇāgamane,

Saṅghārāmamhi navanivesamhi;

Sakhiyo tisso janiyo,

Vihāradānaṁ adāsimha.

Dasakkhattuṁ satakkhattuṁ,

Dasasatakkhattuṁ satāni ca satakkhattuṁ;

Devesu uppajjimha,

Ko pana vādo manussesu.

Devesu mahiddhikā ahumha,

Mānusakamhi ko pana vādo;

Sattaratanassa mahesī,

Itthiratanaṁ ahaṁ āsiṁ.

So hetu so pabhavo,

Taṁ mūlaṁ sāva sāsane khantī;

Taṁ paṭhamasamodhānaṁ,

Taṁ dhammaratāya nibbānaṁ.

Evaṁ karonti ye sadda-

Hanti vacanaṁ anomapaññassa;

Nibbindanti bhavagate,

Nibbinditvā virajjantī”ti.

Itthaṁ sudaṁ sumedhā therī gāthāyo abhāsitthāti.

Mahānipāto niṭṭhito.

Samattā therīgāthāyo

Gāthāsatāni cattāri,

asīti puna cuddasa;

Theriyekuttarasatā,

sabbā tā āsavakkhayāti.

Therīgāthāpāḷi niṭṭhitā.